KANCELARIA NOTARIALNA

Jacek Polański | Agnieszka Zielińska

Pokwitowanie ceny w akcie notarialnym objęte jest domniemaniem zgodności 
z prawdą, które może zostać obalone.

 

Pokwitowanie stanowi potwierdzenie wykonania – jest ono źródłem wynikającego z jego treści domniemania, że świadczenie zostało spełnione (art. 462 Kodeksu cywilnego). Z punktu widzenia prawa procesowego, co do zasady, pokwitowanie jest dokumentem prywatnym w rozumieniu art. 245 Kodeksu postępowania cywilnego i jako taki potwierdza jedynie, że osoba, która je podpisała złożyła tej treści oświadczenie. Nie jest dowodem rzeczywistego stanu rzeczy, dłużnik może zatem dowodzić i twierdzić, że treść złożonych oświadczeń nie odpowiada prawdzie. Ograniczenia dowodowe, przewidziane w art. 247 k.p.c. obejmują jedynie dokument urzędowy obejmujący czynność prawną, natomiast nie dotyczą dokumentu narratywnego zawierającego oświadczenie wiedzy, a więc dowodzenie jego niezgodności z prawdą może być przeprowadzone wszelkimi środkami dowodowymi.

Tak wynika z tezy Wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2014 roku, sygn. akt II CSK 460/13.

W przedmiotowej sprawie strony zawarły przed notariuszem przedwstępną umowę sprzedaży udziałów we współwłasności nieruchomości w formie aktu notarialnego, w której Kupujący oświadczył, iż zapłacił już całą cenę Sprzedającemu. W dniu zawarcia powyższej umowy Sprzedający złożył oświadczenie w kancelarii notarialnej w formie aktu notarialnego o potwierdzeniu umowy sprzedaży. Jednak w rzeczywistości Kupujący nie zapłacił Sprzedającemu żadnych pieniędzy na poczet ceny. Następnie strony zawarły kolejną przedwstępną umowę sprzedaży pozostałych udziałów we współwłasności przedmiotowej nieruchomości w formie aktu notarialnego, w treści której Kupujący oświadczył, iż zapłacił już całą cenę, a Sprzedający potwierdził ten fakt.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż zarówno oświadczenie powoda o uiszczeniu pełnej ceny, jak i oświadczenie pozwanego stanowiące pokwitowanie, zawarte w umowie przedwstępnej były pozorne. Kupujący w ogóle nie dysponował środkami na uiszczenie tej kwoty. Moc dowodowa aktu notarialnego, jako dokumentu urzędowego rozciągała się tylko na urzędowe poświadczenia, że strony przy zawieraniu umowy rzeczywiście złożyły oświadczenia woli i wiedzy o treści zawartej w dokumencie, natomiast nie obejmowała zgodności pokwitowania z rzeczywistym stanem rzeczy. Sąd drugiej instancji wskazał, że w świetle art. 247 k.p.c. nie było przeszkód do dowodzenia niezgodności z rzeczywistym stanem rzeczy zapisu o uiszczeniu przez Kupującego pełnej ceny i potwierdzenia tego faktu przez Sprzedającego oraz zaaprobował ustalenie, że wbrew treści aktu notarialnego w rzeczywistości nie nastąpiła zapłata ceny.

Sąd Najwyższy orzekł, że oświadczenie strony umowy przedwstępnej o zapłaceniu ceny sprzedaży przedmiotu umowy przyrzeczonej oraz oświadczenie drugiej strony, złożone odrębnie, potwierdzające zapłatę nie stanowią postanowienia stanowiącego element konieczny umowy przedwstępnej, jak również nie odnoszą się do spełnienia świadczenia z tej umowy (zawarcie umowy przyrzeczonej). Z punktu widzenia prawa procesowego, co do zasady, pokwitowanie jest dokumentem prywatnym w rozumieniu art. 245 k.p.c. i jako taki potwierdza jedynie, że osoba, która je podpisała złożyła tej treści oświadczenie. Nie jest zaś dowodem rzeczywistego stanu rzeczy, a zatem dłużnik może dowodzić i twierdzić, że treść złożonych oświadczeń nie odpowiada prawdzie. Akt notarialny, zgodnie z art. 2 § 2 Prawa o notariacie, jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 § 1 k.p.c. Korzysta z dwóch domniemań wzruszalnych – domniemania prawdziwości, czyli autentyczności oraz domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Badanie mocy dowodowej dokumentu urzędowego wymaga odróżnienia, na tle konkretnego dokumentu, właściwej treści „zaświadczającej” od pozostałej treści dokumentu oraz właściwego zakresu „zaświadczenia”, bo tylko ta treść dokumentu jest objęta domniemaniem, a pozostała treść podlega ocenie na zasadach ogólnych. Z art. 252 k.p.c. wynika, iż obowiązek przeprowadzenia dowodu przeciwieństwa ciąży na stronie zaprzeczającej tej zgodności. Wykazanie niezgodności z rzeczywistym stanem rzeczy oświadczenia powoda o zapłacie ceny i oświadczenia pozwanego o pokwitowaniu jej przyjęcia spoczywało zatem na pozwanym. Wbrew twierdzeniu skarżącego fakt przedstawienia, jako dowodu aktów notarialnych zawierających w swej treści powyższe oświadczenia nie eliminował możliwości wykazania innego stanu rzeczy za pomocą dowodów osobowych.