KANCELARIA NOTARIALNA

Jacek Polański | Agnieszka Zielińska

Niepodzielna wspólność małżeńska

 

Wadliwy jest pogląd, zgodnie z którym, w wyniku śmierci jednego małżonków znajdującego się w ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej z art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, drugi małżonek nabywa w drodze spadku po pierwszym małżonku, po raz drugi, udział w tej samej nieruchomości, ponieważ, z uwagi na istotę wspólności majątkowej małżeńskiej, nie jest możliwe wyodrębnienie przypadającego każdemu z małżonków udziału w nieruchomości już podczas pierwotnego, wspólnego jej nabycia – tak uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 5 sierpnia 2014 roku, sygn. akt I SA/Gd 447/14.

W przedmiotowej sprawie podatnik wraz z żoną nabył nieruchomość na podstawie umowy sprzedaży udokumentowanej aktem notarialnym w 2002 roku do majątku objętego wspólnością ustawową, a małżonkowie umów majątkowych wyłączających tę wspólność nie zawierali. W 2010 roku zmarła jego żona, zaś w 2011 roku zbył całą nieruchomość. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, iż przychód, jaki podatnik uzyskał ze sprzedaży nieruchomości, w wysokości odpowiadającej udziałowi nabytemu w 2002 roku w ramach wspólności małżeńskiej nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym, ponieważ zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zbycie przez Wnioskodawcę tego udziału nastąpiło po upływie 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło jego nabycie, natomiast dochód odpowiadający udziałowi nabytemu w drodze spadkobrania po zmarłej w 2010 roku żonie, podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym na zasadach określonych w art. 30e powyższej ustawy.

Niemożliwe jest nabycie nieruchomości w konkretnym udziale przez małżonków pozostających we wspólności majątkowej małżeńskiej i działających jednocześnie – wynika to z istoty wspólności małżeńskiej.

Wspólność małżeńska to szczególny rodzaj współwłasności. Wspólność małżeńska jest wspólnością bezudziałową, a w czasie jej trwania małżonkowie nie mogą rozporządzać swoimi prawami do majątku wspólnego jako całości. Jest to wspólność masy majątkowej i obejmuje cały zbiór praw majątkowych takich jak własność i inne prawa rzeczowe czy wierzytelności.

W małżeństwach pozostających w ustroju wspólności majątkowej ustawowej występują trzy masy majątkowe: majątek wspólny małżonków oraz dwa majątki osobiste każdego z małżonków. W skład majątku wspólnego wchodzą majątkowe prawa podmiotowe o charakterze zarówno bezwzględnym, jak i względnym, a w szczególności prawa rzeczowe i wierzytelności.

Współwłasność łączna jaką jest wspólność majątkowa charakteryzuje się tym, że nie można w niej określić ilości udziałów każdego współwłaściciela, wobec czego obu współwłaścicielom przysługuje pełne prawo do całej masy majątkowej w niej zawartej i żaden z małżonków nie może korzystać i samodzielnie rozporządzać prawem własności co do nieruchomości przez cały czas trwania współwłasności łącznej.

Jeżeli we wspólności majątkowej nie można wyodrębnić udziałów, które małżonkowie posiadali w chwili nabycia nieruchomości, to nie można też przyjąć, że pięcioletni termin biegnie od daty nabycia przez jednego z małżonków udziału w nieruchomości w drodze spadku. W przeciwnym razie należałoby uznać, że w co do jednej nieruchomości wystąpiłyby dwa terminy nabycia przez tę samą osobę: jeden dotyczący nabycia całej nieruchomości, a drugi dotyczący nabycia udziału w prawie własności nieruchomości, podczas osoba ta posiadała prawo własności przedmiotowej nieruchomości (na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej), co do całej nieruchomości.